सेवापरिज्ञानशून्योऽप्यहम्‌ अवश्यं संरक्षणीय इत्यत्र हेतुमाह – नित्यमिति। नित्यम्‌ अनवरतं स्वोदरपोषणाय स्वोदरं स्वकुक्षिः तस्य पोषणाय तदादिसर्वाङ्गानां पुष्टिकारणाय वित्ताशया धनवाञ्छया सकलानुद्दिश्य सर्वान् वित्तवतः निमित्तीकृत्य व्यर्थं निष्प्रयोजनं पर्यटनं परितः संचरणं करोमि रचयामि। मत्सेवाकरणेन सप्रयोजनं क्रियतामिति चेत्‌? तत्राह – हे विभो सर्वव्यापक! ईदृशस्य भवतः सेवा भजनं न जाने। तर्हि कि कर्तव्यमिति प्रार्थयसे इति चेत्‌? तत्राह – हे पशुपते पशूनां ब्रह्मादिनामान्तानां सर्वेषां पते पालक! हि यस्मात्‌। मज्जन्मान्तरपुण्यपाकबलतः मम जन्मान्तरेषु अन्येषु जन्मसु कृतानि यानि पुण्यानि तेषां पाकबलतः पाकः फलप्रदानोन्मुखत्वं तद्वशात्‌। हे शर्व भक्तपापहिंसक! त्वं सर्वान्तरः अन्नमयादिभ्यः कोशेभ्य आन्तरः सूक्ष्मत्वेन अन्तर्यामितया तिष्ठस्येव स्थितिं करोष्येव। तेन वा हेतुना ते त्वया, कर्तरि षष्ठी, अहं रक्षणीयोऽस्मि रक्षितुं योग्यो भवामि। स्पष्टार्थोऽयम्‌ ॥५७॥

[1] हेत्वलङ्कारः ।

உன்னை சேவிக்கும் திறமை என்னிடம் இல்லாவிடினும் என் மனத்திலும் நீ அந்தர்யாமியாய் இருப்பதனால், என்னை காத்தல் உன் கடனாம் எனக் கூறுகிறார்.

पशुपते – பஶுபதே – ஜீவன்களான பசுக்களுக்கெல்லாம் பதியாக விளங்குபவரே!

नित्यम् – நித்யம் – தினந்தோறும்

स्वोदरपोषणाय ​- ஸ்வோத³ரபோஷணாய – என் வயிற்றை போஷிக்கும் பொருட்டும்

वित्ताशया – வித்தாஶயா – தனத்தை சம்பாதிக்க வேணுமென்றே ஆசையாலும்

सकलानुद्दिश्‍य ​- ஸகலாநுத்³தி³ஶ்ய – நல்லவர் கெட்டவர் என்ற பகுத்தறிவில்லாமல் எல்லோரையும் உத்தேசித்து

व्यर्थम् – வீணாக

पर्यटनं करोमि – பர்யடநம்ʼ கரோமி – அலைந்து வருகிறேனே!

विभो – விபோ⁴ – எங்கும் நிறைந்துள்ளவரே!

भवतः सेवां न जाने – ப⁴வத꞉ ஸேவாம்ʼ ந ஜாநே – பரமபூஜ்யரான உம்மைத் தகுந்தபடி ஸேவிக்கமட்டும் அறிகிறேனில்லை. ஆயினும்,

शर्व​ – ஶர்வ – பக்தர்களின் பாவத்தைத் தொலைப்பவரே!

मज्जन्मान्तरपुण्यपाकबलतः – மஜ்ஜந்மாந்தரபுண்யபாகப³லத꞉ – (நான் இந்த ஜன்மத்தில் யாதொரு புண்ணியகர்மமும் செய்யாதவனான போதிலும்,) இதற்கு முன்னுள்ள ஜன்மங்களில் செய்து இருக்கக்கூடிய புண்ணிய பரிபக்குவபலத்தினால்

सर्वान्तरः – ஸர்வாந்தர꞉ – ஸர்வாந்தரரூபியாய் எல்லாப்பொருள்களுக்குள்ளு மிருந்து அவைகளை இயற்றிவருபவராய்

हि – ஹி – யாதொரு காரணத்தால்

त्वम् – த்வம் – நீர்

तिष्ठस्येव ​- திஷ்ட²ஸ்யேவ – இருக்கின்றீரோ

तेन वा – தேந வா – அதினாலேயாவது

अहम् – அஹம் – நான்

ते रक्षणीयोस्मि – தே ரக்ஷணீயோஸ்மி – தங்களால் காப்பாற்றப் படுவதற்குத் தகுதியுள்ளவன் ஆகிறேன், அல்லவா?

ஏ, திரிநேத்திரதாரியே! நான் பிறந்து, நினைவறிந்தது முதல், தினமும் காலை, மாலை, உச்சி என்னும் மூன்று வேளையும், என் உதரபோஷணையின் (வயிற்றுபிழைப்பின்) பொருட்டே, அசுத்த, துக்க, அநித்திய சுபாவங்களையுடைய உலகப் பொருள்களைத்தேடி, அப்பொருள்களில் ஒன்றேனும் ஈயாத உலோபர்களையும் நாடி, கஷ்டப்படுவதிலேயே  என் காலத்தை எல்லாம் கழித்தன்றி, அரிய பகுத்தறிவுடன் கூடிய மனிதப்பிறவியையும், மற்றெல்லாப் பொருள்களையும் தந்த மஹாதேவனாகிய உன்பால், எனது நன்றியறிதாகிய துதியை, ஒருபோதும் செய்தறியேன், ஆயினும், உலக சராசரப் பொருள்களனைத்திலும் அனுசூதமாய் உறையும் நீர், ஈதெல்லாம் அறிந்தும், என்னுள்ளும் இருப்பதனால், இந்த அறிவிலியும் அவலமாய்ப் போகாவண்ணம் இரட்சித்தல்  உமது இன்றியமையாக் கடமையுமாம் (என்பதாம்).

எங்கும்‌ நிறைந்த ஹே விபோ! உனது ஸேவையை எவ்விதம்‌ செய்ய வேண்டுமென்றதை அறியாதவனான நான்‌ என்‌ வயிற்றை நிரப்பி என்றோ ஒரு நாள்‌ அழியக்‌கூடிய என்னுடலின்‌ அங்கங்களை புஷ்டியுடன்‌ வைத்திருப்பதற்காக பொருளை ஈட்ட வேண்டுமென்று பேராசைகொண்டு நல்லவர்கள்‌ கெட்டவர்கள்‌ என்று பகுத்தறிந்து பாராமல்‌ எல்லா பணக்காரர்களையும்‌ சுற்றி சுற்றி வீணாக அலைகிறேனே! ப்ரஹ்மா முதல்‌கொண்டு தூசு துரும்புகள்‌ வரை ஸகல ஜீவராசிகளையும்‌ பரிபாலித்து காப்பாற்றுகின்ற ஹே பசுபதே! பக்தர்கள்‌ அறியாமல்‌ செய்த பாபத்தை அழிப்பவனே!  உன்னை எப்படி ஆராதிக்க வேண்டுமென்று எனக்குத்‌ தெரியவில்லை. அப்படி இருப்பினும்‌ முன்‌ பிறவிகளில்‌ நான்‌ செய்த புண்யங்களின்‌ பலத்தினாலும்‌ ஸகல ப்ராணிகளுடையவும்‌ இதயத்தில்‌ நீ ஸுக்ஷ்மமாக ஊடுருவி இருப்பதினாலும்‌ நான்‌ உன்னால்‌ காப்பாற்றப் பட வேண்‌டியவனே.

எப்பொழுதும் “பணம் பணம்” என்று பறந்துகொண்டு ஸ்ரீபரமேச்வரனை பஜனம் செய்யாதவர்கள்கூட ஸ்ரீபரமேச்வரனால் அவசியம் இரக்ஷிக்கப்படவேண்டியவர்கள்தான் என்பதை காரணத்துடன் பகவத்பாதாள் இங்கு எடுத்துரைக்கின்றார். ஹே சம்போ! எதோ என்னுடைய ஜன்மாந்தர புண்ணியத்தின் பரிபக்குவத்தினாலேயாவது அல்லது நீ என்னுடைய சரீரத்தில் அந்தர்யாமியாக பாஸித்து வருகிறதினாலேயாவது நான் உன்னால் காப்பற்றத்தக்கவனாக இருக்கிறேன். ஹே ஸர்வேச்வரா! நான் புண்ணியம் செய்தவனோ இல்லையோ, எப்படியாயினும் நீதான் என்னை ரக்ஷிக்கவேண்டும். நீ ஒருவன்தான் கருணை என்னும் அம்ருதத்தை வர்ஷித்துக் கொண்டிருக்கிறாய். நீ என்னை கைவிட்டால் நான் யாரை சரணமடைவேன்?  நீ ஸர்வலோக சரண்யனாக இருக்கிறாயே! என்னை ரக்ஷிப்பாய், என்னை ரக்ஷிப்பாய் என்று பகவத்பாதாள் கதறுகிறார்கள்.

இதனுடைய ஸாராம்சம் என்னவென்றால், சிவஸேவையைக் காட்டிலும் மேலான ஸேவை ஒன்றுமில்லை; அந்த பரமேச்வரனுக்குத்தான் ஸேவை செய்யவேண்டும்; அதனால் மட்டுமே மேலான மோக்ஷ ஸுகத்தைப் பெறமுடியும் – என்பதாம். தவிர சிவ ஸேவையைச் செய்யாமல் வாழ்நாளை வீணடித்துவிட்டேனே என்று பகவத்பாதாள் சிவாபராத க்ஷமா ப்ரார்த்தனா ஸ்தோத்திரத்தில் வாய்விட்டு கதறி தாரை தாரையாகக் கண்ணீரைப் பெருக்கவிட்டுக் கதறுகிறார்கள். அந்த ச்லோகங்களையும் ஒருவன் ஒரே ஒருதரம் அர்த்த ஞானத்துடன் படித்தானேயானால், அந்த க்ஷணமே, “ஹா, என்ன கார்யம் செய்தேன்! என்னுடைய ஜென்மாவை வீணாக்கிக்கொண்டு விட்டேனே! ஒருதரம் கூட ஒரு வில்வ தளத்தினால் உன்னை அர்ச்சிக்கவில்லையே! ஒரு தாமரை புஷ்பத்தினால் மாலை தொடுத்து உமக்குச் சாத்தவில்லையே! உன் நாமாவைச் சொல்லாமல் என் ஆயுள் வீணாகப் போய் விட்டதே – என்று அந்த க்ஷணமே அவன் ஸகலத்தையும் வெறுத்து, த்ருணமாக தள்ளிவிட்டு, சிவ கைங்கர்யத்திலேயே அவனுடைய மீதி வாழ்நாளை செலவழித்து காலக்கிரமத்தில் சிவஸ்வரூபத்தில் லயிப்பான் என்பதற்கு பகவத்பாதாளுடைய ஸூக்தியே சிறந்த ப்ரமாணம். இது சத்தியம். இந்த ச்லோகத்தைச் சொல்லி எவர்கள் பரமேச்வரனை நமஸ்கரிக்கிறார்களோ, அவர்கள் ஸகல ஆபத்துக்களிலிருந்தும் காக்கப்படுவார்கள். ஸ்ரீபரமேச்வரன் அவர்களுக்கு ஸகல அபீஷ்டங்களையும் வர்ஷிப்பார். அவர்களும் ஸ்ரீபரமேச்வரனுக்கு ஸேவை செய்யும் பாக்யத்தை அடைவார்கள் என்பதற்கு இந்த ச்லோகமே ப்ரமாணம்.

विभो = हे व्यापक नियन्ता !
शर्व = हे लयकर्ता !
पशुपते = हे सर्वजीव-पालनकर्ता !
स्वोदरपोषणाय = अपना पेट भरने के लिये,
वित्ताशया = धन प्राप्ति की आशा से,
सकलान्‌ = सभी से,
उद्दिश्य = माँगने के उद्देश्य से,
व्यर्थम्‌ =निष्फल ही,
नित्यम्‌ = हमेशा,
पर्यटनम्‌ = ध्रमण,
करोमि = करता रहता हूँ ।
भवतः = आपकी,
सेवाम्‌ = सेवा को,
जाने = कोई महत्व देने के प्रति,
न = जागरूक नहीं हूँ ।
मज्जन्मान्तरपुण्यपाकबलतः = (मानो) पूर्व जन्मों में किये मेरे पुण्यों के फलित होने की अवस्था में आ चुकने के कारण (अर्थात्‌ मेरे सौभाग्य से),
हि = क्योंकि
त्वम् = आप,
सर्वान्तरः = सबके अन्दर (अतः मुज्ञ में भी),
तिष्ठसि = रहते हैं
एव = ही,
तेन = इसलिये,
वा= भी (मेरे प्रयास न कटने पर भी),
ते = आप द्वारा,
अहम्‌ = मैं
रक्षणीयः = बचाने योग्य,
अस्मि = हूँ ।

Dr.T.M.P.Mahadevan

O Lord of the souls, O the all-pervading One!, O Siva! I seek all people always, motivated by desire for wealth and for the sake of filling my belly, and thus wander in vain; and to be in Thy service I do not know. On the strength of the maturation of the merit acquired by me in previous lives, Thou stayest as the inner ruler of all. Therefore it is but meet that I should be protected by Thee.

The futility of seeking the patronage of low people by serving them is pointed out more than once in this poem. Even if such people extended their patronage, it is not good. Such patronage blesses nether those who give nor those who receive. Yet, the average individual, prompted by greed for wealth dances attendance on those whom he considers to be rich and powerful, on account of delusion. What a waste of time, and what misuse of God-given opportunity!

In spite of this, some souls feel the presence of God on account of past merit. The way to perfection lies open before them. If they take to the way, they will be saved.

Swami Tapasyananda

Alas! Desiring wealth in order to provide myself with food, I wander in vain from one person to another. O all-knowing one! I am not acquainted with the way of worshipping Thee. O Lord of all beings! O destroyer of the sins of devotees! Thou shouldst save me, at least for the reason that, on account of the maturing of my previously acquired merits (as it were), Thou residest in the heart of all beings (including myself)